☙ РеестрRegister
Корабль❦дураковThe Ship❦of Fools
Das NarrenschiffLXVI
Кто небо, землю, моря гладьОбмерит, чтоб утех сыскатьИ знаний, — дурнем может стать.
Wer vß misßt hymel / erd / vnd merVnd dar jnn suocht lust / freüd / vnd lerDer luog / das er dem narren wer
Гравюра к главе «Об изведании всех земель», Базель, 1490-е

Об изведании всех земельOf Exploring All Lands

Von erfarung aller land
❦
LXVIОб изведании всех земельOf Exploring All Lands
И тот не шибко мудр, по мне,
Кто ум и труд кладёт вполне
На то, чтоб земли, грады знать,
И циркуль в руки рад он взять,
Чтоб с ним постичь наверняка,
Длинна ль земля и широка,
Как море вглубь и вдаль идёт
И чем удержан крайний свод;
Как море там, где кончен свет,
Стоит, а вниз паденья нет;
Объехан ли весь мир кругом,
Кто в поясе живёт каком;
Есть люди ль под моей ногой
Иль нет их; как народ такой
Не падает в простор пустой;
Как, палочкой наметив счёт,
Весь мир увидеть напролёт.
Знал Архимед о том немало:
Рука на пыли начертала
Круги и точки, чтоб считать;
И рта не смел он раскрывать:
Боялся — дух из уст пойдёт
И часть кругов его сметёт;
Чем слово молвить, он скорей
Дал, чтоб убил его злодей.
В науке меры был силён,
Да свой конец не вычел он.
И Дикеарх усердье знал:
Он высоту у гор считал
И счёл: всех выше Пелион
Из гор, какие мерил он;
Но Альп швейцарских вышина
Его рукой не сочтена;
Не счёл и глубины дыры,
Где он сидит до сей поры.
Всю землю Птолемей расчёл
По градусам: вдоль, вширь прошёл.
Длину с востока он ведёт,
И там, где запад, ей исход:
Сто восемьдесят — вся длина;
На шестьдесят и три дана
На север ширь от равноденной;
На юг — поуже край вселенной:
Там градусов лишь двадцать пять
Земли, что удалось сыскать.
У Плиния шагами счёт,
Страбон на мили перечтёт.
Норвегии и Туле дале
С тех пор немало стран сыскали:
Край лопарей, исландский брег —
Не знал их прежний человек.
И в Португалии с тех пор,
Испании во весь простор
Златые острова открыли,
Нагих людей, что скрыты были.
Марин счёл землю по морям —
И вышел в счёте сущий срам.
Учитель Плиний говорит:
Безумен тот, кто норовит
Величину вселенной знать,
Порой и вон за край шагать,
И счёт вести за океан:
Тут разум вводится в обман.
Он вечно занят счётом тем,
Себя ж не вычислит совсем,
И мнит, что понял вещи он,
Каких мир сам в себе лишён.
Геракл — так говорит молва —
Столпа из меди в море два
Воздвиг: тут Африке предел,
А там — Европы уж надел.
Он зорко край земли стерёг,
Да свой конец узнать не мог:
Тот, кто все дива презирал,
От бабьей хитрости пропал.
Вакх с войском шёл большим в поход
Чрез земли все и ширь всех вод,
И цель одна была при нём:
Учить весь мир дружить с вином;
Где лоз и вин не знал народ,
Варить учил он пиво, мёд.
Силен в пути не отставал:
На судне дурней поспешал,
С ним — тьма шутов и девок рой,
Веселье, шум и струнный строй.
Знать, шельмой пьяною он был,
Коль так душой вино любил.
Не стоило труда и класть:
Сам мир познал бы к пьянству страсть;
От кутежей — великий срам;
Он ныне рыщет по краям:
В гульбе беспутен нынче сын,
Чей батюшка не нюхал вин.
Но что же Вакху в том за прок?
Ушёл от братии в свой срок
Туда, где пьёт он без отрады:
В питье том жажда — нет услады;
Хоть был язычниками он
Потом как бог превознесён.
От них пошло у нас с тех пор
Гульбою шляться в каждый двор
И воздавать по смерти честь
Тому, чьих зол у нас не счесть.
Худой обычай век живёт,
Неправда верх себе берёт:
Сам дьявол дует, что есть сил,
Чтоб люд ему всегда служил.
Но мне пора вернуться вспять —
К предмету речи приступать.
Какая смертному нужда
Искать, что больше нас, когда
Не ведает, что пользы в том,
Что высь постиг своим умом,
А смертный час его — сокрыт,
Что тенью прочь отсель бежит?
Хотя наука та не лжёт,
Но больший всё же дурень тот,
Чья так беспечна голова:
Чужое знать ему сперва,
Постичь до тонкости, до дна, —
А суть своя ему темна;
Как знать себя — не мыслит он,
Мирскою славой увлечён;
Не мыслит он о царстве вечном,
Прекрасном, дивном, бесконечном,
Где и обителей немало;
Земное дурня ослепляло
Всегда: он в нём утехи ждёт,
Хоть больше вред, чем прок, берёт.
Иные свет весь обошли,
А вот себя и не нашли.
Кто мудр бы стал, как Одиссей,
Что долго плыл среди морей,
И земли, и людей узнал,
И в добром знанье возрастал;
Иль так, как делал Пифагор,
Чей в Мемфисе родимый двор;
Платон Египет исходил,
Потом в Италию приплыл,
Чтоб с каждым днём ученье шло
И знанье с мудростью росло.
Шёл Аполлоний в край любой,
Где об учёных слух живой;
Им вслед он шёл и день за днём
Искал их, чтоб расти умом;
И всюду находил урок,
Какого раньше знать не мог.
Кто б ныне странствовал затем,
Чтоб мудрость множить, — перед тем
Вину простить бы я готов,
Хоть мало и таких трудов:
Ведь тот, кто странствовать влеком,
Не служит Богу целиком.
Ich halt den ouch nit jtel wiß
Der all synn synn leitt / vnd syn fliß
Wie er erkund all stet / vnd landt
Vnd nymbt den zyrckel jn die handt
Das er dar durch berichtet werd
Wie breit / wie lang / wie wit die erd
Wie dieff / vnd verr sich zieh das mer
Vnd was enthalt den letsten spoer
Wie sich das mer zuo end der welt
Halt das es nit zuo tal ab felt
Ob man hab vmb die gantz welt fuor
Was volcks wone vnder yeder schnuor /
Ob vnder vnser fuessen lüt
Ouch sygen / oder do sy nüt Vnd wie sie sich enthalten vff
Das sie nit fallen jn den lufft /
Wie man vß mit eym staecklin raech
Das man die gantz welt durch saech
Archymenides der wust des vil
Der macht jm buluer / kreiß vnd zyl
Do mit er vil vßraechen kundt
Vnd wolt nit vff tuon synen mundt
Er vorcht es ging eyn plast dar von
Das jm an kreyssen ab würd gon
Vnd ee er reden wolt eyn wort
Ließ er ee das er wurd ermort /
Der messen kunst was er behend
Kund doch vß ecken nit syn end /
Dycearchus der fleiß sich des
Das er die hoeh der berg vß meß
Vnd fand das Pelyon hoeher was
Dann alle berg die er ye maeß
Doch maß er nit mit syner handt
Die Alppen hoch jm Schwitzer landt
Masß ouch nit wie tieff wer das loch
Do hyn er muest / vnd sitzet noch /
Ptholomeus rechnet vß mit gradt
Was lang vnd breyt das ertrich hatt /
Die leng zücht er von orient
Vnd endt die selb jnn occident /
Das hundert / achtzig grad er acht /
Sechtzig vnd dryg / gen mitternacht
Die breyt vom equinoxial
Gen mittemtag / ist sie me schmal
Zwentzig vnd funff er fyndet grad
Des lands so man erkündet hat
Plynius raecht das mit schritten vß
So machet Strabo mylen druß
Noch hat man sythar funden vile
Landt / hynder Norwegen vnd Thyle
Als Ißlant vnd Pylappenlandt
Das vorhyn als nit was erkandt
Ouch hat man sydt jnn portigall
Vnd jnn Hispanyen vberall
Golt / jnslen funden / vnd nacket lüt
Von den man vor wust sagen nüt /
Marinus / noch dem mer / die welt
Raechnet / vnd hat drann gar wuest gefaelt /
Plinius der meister seit
Das es sy eyn vnsynnikeit
Wellen die groeß der welt verston
Vnd vsser der by wilen gon
Vnd raechnen biß hinder das mer
Dar jnn menschlich vernunfft jrrt ser
Das sy solchem noch raechen allzyt
Vnd kan sich selb vß raechen nitt
Vnd meint das er die ding verstat
Das die welt selb nit jn jr hat /
Hercules setzt jnn das mer
Zwo sülen (als man seit) von ere
Die eyn die endet Affricam
Die ander vocht an Europam /
Vnd hatt groß acht vff end der erdt
Wust nit / was end jm was beschert
Dann der all wunderwerck veracht /
Der wart durch frowen list vmbracht /
Bachus zoch vmb mit grossem her
Durch alle landt der welt / vnd mer
Vnd was alleyn der anschlag syn
Das yederman lert drincken wyn
Wo man nit wyn vnd reben hett
Do lert er machen byer vnd mett /
Sylenus der verlag sich nit
Im narren schiff fuor er ouch mit
Vnd sunst juffkynd vnd metzen vil
Mit grosser freüd vnd seyten spil /
Er ist eyn drunckner schelm gesyn
Das jm so wol was mit dem wyn /
Er dürfft nit arbeit han ankert
Man hett sunst drincken wol gelert
Man tribt mit prassen vil schand
Jetz faert er erst recht vmb jm land
Vnd macht manchen jm prasß verruocht
Des vatter nye kein wyn versuocht
Aber was wart Baccho dar von
Er muest zuo letst von gesellen gon
Vnd faren hyen do er yetz dringkt
Das jm me durst / dann wollust bringt
Wie wol die heyden jn dar noch
Erten als gott / vnd hielten hoch /
Von dennen kumen ist sydthar
Das man jm landt vmb baechten far
Vnd duot jm ere noch synem dott
Der vns vil übels hat vff brocht
Die boeß gwonheyten waerent lang
Was vnrecht ist nymbt vberhang
Dann dar zuo staets der tüfel blosßt
Das man syn dienstbarkeyt nit losßt /
Do mit ich ouch yetz wider vmb
Vff myn matery vnd fürnemen kumb
Was nott wont doch eym menschen by
Das er suoch groessers dann er sy
Vnd weißt nit was jm nutz entspring
Wann er erfart schon hoehe ding
Vnd nit die zyt syns todes kennt
Die wie eyn schaet vonn hynnan rennt
Ob schon diß kunst ist gewiß vnd wor
So ist doch das eyn groesser tor
Der jn sym synn wigt so gering
Das er woell wissen froemde ding
Vnd die erkennen eygentlich
Vnd kan doch nit erkennen sich
Ouch gedenckt nit wie er das erler
Er suocht alleyn ruom / weltlich ere /
Vnd gedenckt nit an das ewig rich
Wie das witt ist / schoen / wunderlich
Dar jnn dann ouch vil wonung sint
Vff jrdeschs yeder narr erblyndt
Vnd suocht syn freüd / vnd lust dar jnn
Des er me schad hatt dann gewynn
Vil handt erkundt / verr / froemde lant
Do keyner nye sich selbs erkant /
Wer wiß wurd als Vlisses wart
Do er lang zyt fuor vff der fart
Vnd sach vil land / lüt / stett / vnd mer
Vnd mert sich staet jn guotter ler /
Oder als dett Pythagoras
Der vß Memphis geboren was /
Ouch plato durch Egypten zoch
Kam / jn Italiam dar noch
Do mitt er ye mer taeglich lert
Das syn kunst / wißheyt / würd gemert /
Appollonius durch zoch all ort
Wo er von gelerten sagen hort
Den stelt vnd zoch er taeglich noch
Das er jn künsten würd me hoch
Fandt allenthalb das er me lert
Vnd das er vor nit hatt gehoert
Wer yetz solch reyß vnd lantfar daet
Das er zuo nem jnn wißheyt staet
Dem wer zuo über sehen baß
Wie wol doch nit genuog wer das /
Dann wem syn synn zuo wandlen stot
Der mag nit gentzlich dienen gott
· LXVI ·