Das NarrenschiffXCIX
Молю вас, малый и большой:Радейте о нужде мирской,Колпак оставьте мне лишь мой.
Ich bitt üch herren groß / vnd kleynBedencken den nutz der gemeynLont mir myn narren kapp alleyn

Об упадке верыOf the Decline of the Faith
Von abgang des gloubens❦
XCIXОб упадке верыOf the Decline of the Faith
Как вспомню леность и позор,
Что всюду видит ныне взор
У знати, княжеств, городов, —
Не диво, если б я готов
Был слёзы лить, скорбя душой,
Что видеть нам позор такой:
Упадок веры во Христа.
Простите мне, что на места
Сии я и князей привёл:
Мы видим — горше нету зол —
Христовой веры плач и стон:
Что день — всё больше ей урон.
Сперва её еретики
Наполовину — в лоскутки;
Потом поганый Магомет
Ей нёс всё больше, больше бед
И заблужденьем осрамил
Ту, что Восток когда-то чтил:
Вся Азия была верна,
Край мавров, Африки страна.
Там не осталось ничего —
И камню б больно от того:
Что в Малой Азии одной
Да в Греции ушло долой!
Великой Турцией зовём
Тот край: нет веры больше в нём.
Там было семь церквей, — туда
Писал и Иоанн тогда;
Там столь прекрасный край пропал,
Что мир бы верить в то не стал.
Не в счёт, что с той поры у нас
В Европе взято в краткий час
Два царства, множество корон,
И стран, и градов — всё в полон.
Константинополь, Трапезунт —
Весь свет слыхал, как их зовут;
Ахайя и Этолия,
Беотия, Фессалия,
Фракия, Македония,
Аттика, обе Мизии,
Трибаллов и скордисков род,
Бастарнов, тавров весь народ,
Эвбея, сиречь Негропонт,
И Пера, Каффа, и Гидрунт.
Не в счёт урон и прочий вред,
Что понесли от разных бед
В Морее, у далмат, хорват,
Каринтян, штирцев — всех подряд,
У венгров и в краю словен.
Столь турок силой вознесён,
Что он не морем лишь одним
Владеет: и Дунай под ним.
Набег — когда ни захотят;
Епархий, храмов срам — стократ.
Теперь Апулию он бьёт,
За ней Сицилии черёд,
Италия — с ней бок о бок,
А там и Риму выйдет срок,
Ломбардии, земле латин;
Враг рядом — шаг всего один.
Мы ж сонные хотим почить.
Волк в стойле — что и говорить —
Овец у церкви тащит он,
Покуда пастырь видит сон.
У Римской церкви сёстры есть —
Четыре: патриаршья честь —
Царьград, Александрия с ним,
Антиохия и Салим.
Их всех лишились мы; и вот —
До головы черёд дойдёт.
Всё это — наших вин плоды:
Никто не стерпит без вражды
Другого в горькой тяготе,
Всяк хочет быть на высоте.
У нас — как у быков: любой
Глядел, как гибнет бык другой,
Покуда всех не съел их волк;
Последний взмок — да что за толк!
Всяк щупает рукой: хладна
Ещё ль в дому его стена,
А нет чтоб загасить пожар,
Пока в свой дом не пущен жар;
А после — скорбь и горький плач.
Раздор, строптивость — вот палач,
Что веру христиан крушит;
Кровь христиан зазря бежит;
Никто не чует: близок гнёт,
Всяк мнит, что вольным проживёт,
Пока к дверям не шла беда;
Он высунет башку тогда.
Европы отперт всякий вход,
Со всех сторон противник ждёт,
Не спит он, отдыха не знает,
Лишь крови христиан алкает.
О Рим! Когда царей ты знал,
Ты долго в рабстве пребывал;
Потом ты вольности достиг:
Совет общинный власть воздвиг;
Когда ж гордыня верх взяла,
Корысть и жажда власти зла,
И горожанин бил своих,
О благе общем толк затих, —
Тут мощь отчасти извелась,
А там и цезарю сдалась.
Пятнадцать сотен лет с тобой
Та власть и блеск её златой,
И постоянно убывал,
Как месяц, что на убыль стал,
Когда он тает, меркнет свет, —
Теперь тебя почти и нет.
Дай Бог тебе и вновь расти,
Чтоб сходство с месяцем блюсти!
Тот мнит себя совсем пустым,
Кто не щипал державный Рим.
Сперва в руках у сарацин
Святых обетных край долин;
Потом у турок столько есть,
Что долго всё и перечесть.
Оружьем грады запаслись,
От кесаря все отреклись;
Гуся ощипывает князь
Любой, пером хоть разживясь.
Так диво ль, что, как тот сокол,
Край Римский ныне наг и гол?
Зарок берут с любого впредь:
Чтоб своего искать не сметь
И всех оставить при своём,
Как повелось у них в былом.
Князья, для Бога, бросьте взор:
Какой в конце грядёт разор!
Коль царству сгинуть суждено,
И вам стоять не век дано.
Любая вещь всегда сильней,
Коль части собраны все в ней,
Чем если врозь разделена;
Где община в ладу, — она
Всему даёт и рост, и сок,
А где раздор да спор жесток —
Великое — и то падёт.
Был встарь в чести немецкий род
И в славе был столь величав,
Что кесарских добился прав;
Но немцы тщатся, что есть сил,
Чтоб каждый сам свой край сгубил:
Чтоб весь табун пошёл в расход,
Хвосты свои конь сам грызёт.
Уж подлинно, поднялся ввысь
Цераст, а с ним и василиск;
Иному — яд свой самому,
Кто Рим травил, польстив ему.
Но вы, владыки, короли,
Такого срама б не снесли:
За Римский край вставайте в ряд —
И наш корабль пойдёт на лад.
Король у вас — и добр, и смел,
Вести вас рыцарски умел;
Он все бы земли покорил,
Когда б ваш меч подмогой был.
Максимильян — краса князей,
Достоин он короны сей;
Не усомнюсь: своей рукой
Возьмёт обетный край святой
И в путь пустился б он тотчас,
Будь у него надёжа в вас.
Отриньте ж срам и злой укор:
За малым войском — Божий взор.
Пусть много отнято у нас,
Но столько стран Христа сейчас,
Князей, дворян и королей,
Что целый мир рукой своей
Возьмут и скоро покорят,
Лишь будь меж ними крепкий лад,
В ходу будь верность, мир, любовь, —
Бог даст, всё станет добрым вновь.
Вы ж правите землёй своей:
Не спите, прочь позор скорей,
Чтоб не равняли вас с пловцом,
Что в море занят только сном,
Когда уж видит бури тень,
Иль с псом, что лаять стало лень,
Иль с тем, кто, сторожем служа,
Не бдит, поста не сторожа.
Вставайте, сбросьте дрёмы гнёт:
Уж при корнях секира ждёт.
Внуши, о Боже, нашим главам,
Чтоб лишь Твоей искали славы,
А не корысти всяк своей, —
Тогда не знать мне злых скорбей:
Победу дашь нам в краткий срок —
Хвала Тебе навек, наш Бог.
Зову сословья всей земли,
Какой бы чин вы ни несли:
Не будьте вы, как те пловцы,
Что тянут врозь во все концы,
Когда они средь бурных вод,
И ветр, и непогода бьёт;
Пока сойдутся, как им плыть,
Галере дно уж зацепить.
Кто уши носит — слушай тут:
Кораблик наш валы трясут;
Не будь Христос на страже Сам,
Настала б ночь тотчас же нам.
Вы, избранные по чинам
От Бога, чтоб стоять бы вам
В челе, на острие самом, —
Не будь заминки в вас ни в ком:
Творите должное по сану,
Чтоб не расти вреду, изъяну,
Чтоб Солнце с Месяцем не пали,
Глава и члены не пропали.
Зловеще всё у нас идёт;
Жив буду — многих слово ждёт.
А кто мой сказ забыл, — чудак,
Тому дурацкий дам колпак.
Wann ich gedenck sümnyß / vnd schand
So man yetz spuert / jn allem land
Von fürsten / herren / landen / stett
Wer wunder nit / ob ich schon hett
Myn ougen gantz der zaeheren voll
Das man so schmaechlich sehen soll
Den krysten glouben nemen ab
Verzich man mir / ob ich schon hab
Die fürsten ouch gesetzet har
Wir nemen (leyder) groeblich war
Des krysten glouben not vnd klag
Der myndert sich von tag zuo tag /
Zuom ersten hant die kaetzer hert
Den halb zerryssen / vnd zerstoert
Dar noch der schaentlich Machamet
Inn mer / vnd mer verwuestet het
Vnd den mit sym jrsal geschaent
Der vor was groß jnn Orient
Vnd was gloeubig alles Asia
Der Moeren landt / vnd Affrica
Jetz hant dar jnn / wir gantz nüt me
Es moecht eym hertten steyn thuon we
Was wir alleyn verlorent hant
In kleyn Asien / vnd Kriechen landt
Das man die groß Türcky yetz nennt
Das ist dem glouben abgetrennt
Do sint die syben kirchen gsyn
Do hat Johannes gschriben hyn
Do ist eyn so guot landt verloren
Das es all welt moecht han verschworn
On das man jn Europa sytt
Verloren hat jn kurtzer zyt
Zwey keyserthuom / vil künig rich
Vil mechtig land / vnd stett des glich
Constantinoepel / Trapezunt
Die land sint aller welt wol kunt
Achayam / Etholyam
Boeciam / Thessaliam
Thraciam / Macedoniam
Atticam / vnd beyd Mysiam
Ouch Tribulos / vnd Scordiscos
Bastarnas / sambt vnd Thauricos
Euboiam genennt Nygrapont
Ouch Peram / Capham / vnd Idrunt
On ander schaden vnd verlust
Die wir erlitten haben sunst
In Morea / Dalmacia
Styer / Kernten / vnd Croacia
In Hungren / vnd der Wyndschen marck
Jetz sint die Türcken also starck
Das sie nit hant das mer alleyn
Sunder die Tuonow ist jr gemeyn
Vnd duont eyn jnnbruch / wan sie went
Vil bystum / kyrchen sint gschent
Jetz grifft er an Apuliam
Dar noch gar bald Siciliam
Italia die stoßt dar an
So würt es dann an Rom ouch gan
An Lombardy / vnd welsche land
Den vyndt den hant wir an der handt
Vnd wend doch schloffend / sterben all
Der wolff ist worlich jn dem stall
Vnd roubt der heylgen kyrchen schoff
Die wile der hirt lyt jnn dem schloff
Die Roemsche kirch vier schwestern hat
Do man hielt patriarchen stadt
Constantinopel / Alexandria
Jherusalem / Antiochia
Die sint yetz komen gantz dar von
Es würt bald an das houbt ouch gon /
Das ist als vnser sünden schuldt
Keyns mit dem andern hatt gedult
Oder mittliden syner schwaer
Jeder wolt / das er groesser waer /
Vnd gschicht vnß / als den ochsen gschach
Do eyner dem andern zuo sach
Biß das der wolff sie all zerreyß
Erst ging dem letsten vß der schweyß /
Jeder der grifft yetz mit der hant
Ob noch kalt sy syn mur / vnd want
Vnd gedenckt das er nit vor lesch vß
Das für / ee es jm kum zuo huß
So kumbt jm dann rüw / vnd leytt /
Zwytracht / vnd vngehorsamleyt
Den krysten gloub zerstoeren duot
On not vergüßt man krysten bluot
Nyeman gedenckt / wie nach es jm sy /
Vnd went doch alweg bliben fry
Biß jm vnglück kumbt für syn thuer
So stoßt er dann den kopff har für /
Die porten Europe offen syndt
Zuo allen sitten ist der wyndt
Der nit schloffen noch ruowen duot
In dürst alleyn / noch krysten bluot
O Rom / do du hatst künig vor
Do waßt du eygen / lange jor /
Dar noch jnn fryheit wardst gefuert
Als dich eyn gmeyner rott regiertt
Aber do man noch hochfart stalt
Noch richtuom / vnd noch grossem gwalt
Vnd burger wider burger vacht
Des gmeyn nutzes nyeman acht
Do wart der gewalt zuom teyl zer gon
Zuo letzst / eym keyser vnderthon
Vnd vnder solchem gwalt / vnd schyn
Bist fünffzehen hundert jor gesyn
Vnd staets genomen ab / vnd von
Glich wie sich myndern duot der mon
So er schwyndt / vnd jm schyn gebrist
Das yetz gar wenig an dir ist
Well gott / das du ouch groessest dich
Do mitt du sygst dem mon gantz glich /
Den dunckt nit / das er ettwas hab
Wer nit dem roemschen rich bricht ab
Zuom erst die Saracenen hant
Das heilig vnd gelopte landt
Dar noch die Turcken handt so vil
Das als zuo zalen / naem vil wil /
Vil stett sich brocht hant jnn gewer
Vnd achten yetz keyns keysers mer
Eyn yeder fürst / der ganß bricht ab
Das er dar von eyn faeder hab /
Dar vmb ist es nit wunder groß
Ob joch das rich sy blutt vnd bloß
Man byndt eym yeden vor das jn
Das er nit vordern soll das syn
Vnd lossen yedem jn sym stadt /
Wie ers byß har gebruchet hadt
Durch gott / jr fürsten sehen an
Was schad / zuo letst dar vß werd gan /
Wann joch hyn vnderkem das rich
Ir bliben ouch nit ewiglich /
Eyn yedes ding me sterckung hatt
Wann es bynander gsamlet statt
Dann so es ist zerteylt von eyn /
Eynhellikeyt jn der gemeyn
Vffwachsen die bald all dyng macht
Aber durch mißhell / vnd zwitracht
Werden ouch grosse ding zerstoert /
Der tützschen lob was hochgeert
Vnd hat erworben durch solch ruom /
Das man jnn gaeb das keyserthuom /
Aber die tütschen flissen sich
Wie sie vernychten selbst jr rich
Do mit die stuodt zerstoerung hab
Bissen die pferd jr schwentz selb ab
Worlich yetz vff den fuessen ist
Der Cerastes / vnd Basylist /
Mancher der würt vergyfften sich
Der gyfft dar schmeycht dem Roemschen rich
Aber jr herren / künig / land /
Nit wellen gestatten solch schand
Wellent dem Roemschen rich zuo stan
So mag das schiff noch vffrecht gan
Ir haben zwor eyn künig milt
Der üch wol fuert / mit ritters schylt
Der zwuengen tueg all land gemeyn
Wann jr jm helffen wendt alleyn
Der edel fürst Maximilian
Wol würdig ist der Roemschen kron
Dem kumbt on zwifel jn syn handt
Die heilig erd / vnd das globte landt
Vnd würt syn anfang thuon all tag
Wann er alleyn üch trüwen mag /
Werffen von üch solch schmoch / vnd spott
Dann kleynes heres / waltet gott /
Wie wol / wir vil verlorn handt
Sindt doch noch so vil krysten landt
Frumm künig / fürsten / adel gemeyn /
Das sie die gantze welt alleyn
Gewynnen vnd vmb bringen baldt
Wann man alleyn sich zamen halt
Trüw / fryd / vnd lieb sich bruchen duot
Ich hoff zuo gott / es werd als guot /
Ir syndt regierer doch der land
Wachen / vnd duont von üch all schand
Das man vch nit dem schiffman glich
Der vff dem mer flißt schloffens sich
So er das vngewitter sicht /
Oder eym hund der boellet nicht /
Oder eym waechter der nit wacht
Vnd vff syn huott hatt gantz keyn acht
Stont vff / vnd wachen von dem troum
Worlich / die axt stat an dem boum
Ach gott gib vnsern hoeptern jn
Das sie suochen die ere dyn
Vnd nit yeder syn nutz alleyn
So hab ich aller sorgen keyn
Du gebst vnß sigk jn kurtzen tagen
Des wir dir ewig lob thuon sagen
Ich mane all staedt der gantzen welt
Was würde / vnd tyttel die sint gezoelt
Das sie nit duont / als die schüfflüt
Die vneinß sint / vnd hant eyn stritt
Wann sie sint mitten vff dem mer
Inn wynd / vnd vngewytter ser
Vnd ee sie werdent eyns der fuor
So nymbt die Galee eyn gruntruor /
Wer oren hab / der merck vnd hoer
Das schifflin schwancket vff dem moer
Wann Christus yetz nit selber wacht
Es ist bald worden vmb vnß nacht
Dar vmb jr die noch üwerem stadt
Dar zuo gott vsserwelet hatt
Das jr soent vornan an den spytz
Nit lont / das es an üch ersytz
Duont was üch zymbt noch üwerm grad
Do mit nit groesser werd der schad
Vnd gantz abnaem die Sunn / vnd mon
Das houbt / vnd glyder vnder gon /
Es loeßt sich eben sorglich an
Leb ich / ich man noch manchen dran
Vnd wer nit an min wort gedenck
Die narren kappen ich jm schenck
· XCIX ·